و بر تركيب كنند و پوشيده نيست و در اينجا ذكر انها لايق نيست بشمهء اكتفا نمود تا باعث تنبيه كردد [ قرص طباشير ديگر از حكيم محمد باقر حكيم باشى ] قرص طباشير ديكر كه حكيم محمد باقر حكيم باشى ولد ارشد حكيم عماد الدين محمد حسينى شيزرى در بياض مجربات خود به خط خود املا نموده و كفته كه اين نسخه از پدر من حكيم عماد الدين محمود است كه در قرابادين تاليف خود ذكر كرده است در اثناى ذكر اقراص طباشير و چون اين نسخه مشتمل بر نفع تام است ذكر مىشود تا مبصرات را نفعى تمام حاصل آيد و آن كفته كه والد ماجد فرموده‌اند كه در اصول التراكيب مذكور است كه بعضى اقراص كه از براى حرارت مزاج و حميات حارّه است در آن مثل تخم كاسنى و تخم خرفه و تخم خيارين و كل نيلوفر و كل سرخ و سر بنفشه و زرشك و طباشير سفيد و صندلين و كافور قيصورى و امثال اينها بايد كه داخل كرده شود و متداول اطبّا است داخل نمودن اين ادويه پس فرموده كه فقير كويد كه بعضى ادويهء مغلظه مواد مثل خشخاش و بزر البنج و نشاسته و كثيرا داخل نمايند مواد غليظه را رقيق ميكرداند و معتدل ميسازد و مستعد ميكرداند از براى سرعت دفع باندك محركى مثل تليين ترنجبين و با اثر اندكى از كل سرخ و تا آنكه طبيعت باندك توجّهى آن را دفع تواند نمود و آنكه زعفران در اين اقراص داخل ميكنند بجهة آنست كه زود اثر تبريد ادويه را بقلب رساند و نيز دل را حمايت كند از افساد مواد حاره و موادّ بارده و محفوظ دارد آن را و زرشك داخل مىشود تا جكر را محفوظ دارد و تخم حماض و كل سرخ از براى حفظ معده و امعا است تا از فرود امدن مواد بسوى انها متاذى نشوند ترنجبين در اين اقراص داخل مىشود بواسطهء آنست كه موادّ را بواسطهء تعديل قوام سهل الاندفاع سازد و چون مردم را از بوى كافور تنفر تمام است از آنكه شنيده‌اند كه ضرر بباه مىرساند يا آنكه دل و دماغ حارّ را قوت مىبخشد و بزر البنج در همان مرتبه تبريد دارد و اكر در آن مرتبه نيست قريب است بدان اندكى در مقدار همان تبريد مىكند تا تغليظ قوى و منع سيلان مواد و انحدار انها به اعضاى شريفه كند پس فرموده كه فقير التفاتى كرده و ترتيب داده و نسخهء آن را قرص طباشير مبرد نام نهاده و چون از تجارب موافق اغراض مطلوبه آمد آن را به اين اسم بسيارى مردم دانسته‌اند صنعت آن مرواريد صلايه كرده طباشير سفيد از هريك دو مثقال صندل سرخ صندل سفيد كل نيلوفر كشنيز خشك مقشر كل سرخ منزوع الاقماع تخم حمّاض تخم خرفهء مقشر تخم كاسنى مغز تخم كدوى شيرين مغز تخم هندوانه از هريك سه مثقال نشاسته كثيرا رب السّوس از هريك يك مثقال بزر البنج دو مثقال و نيم تخم خشخاش سفيد چهار درم كوفته و بيخته بلعاب بزرقطونا دو مثقال سرشته يعنى دو مثقال بزرقطونا را در آب اندك بخيسانند و ادويه را بان بىانكه تخم آن را بپالايند بسرشند و اقراص سازند ميفرمايند كه فقير معتمد الملوك محمّد شاهى ميكويد كه چون اقراص در خوردن محتاج بكوبيدن مىباشند اكر بزرقطونا را بپالايند و با تخم آن قرص سازند تخم بكوبيدن مىآيد و اسبغول كوبيده نزد جمهور سميّت دارد پس حكيم عماد الدين ره كفته كه هر دوائى كه ادويه را بخواهند كه بعسل بسرشند بسبب اغراضى كه عجن آن با عسل با مثل عسل منافى آن اغراض باشد و خواهند كه قوت آن بدخول هوا در آن ضعيف نكردد آن را بمايعى مناسب عجن كنند و به شكل مفرطح كه به شكل پهن است مهيّا سازند كه در اجزاى آن چيزى از رطوبت نماند كه آن را متكرج و متعفن سازد و در سايه آن را خشك سازند و بتخصيص وقتى كه غربالى را سرنكون كذارند و قرصها را بر پشت غربال در سايه كذارند تا زود خشك شود و اكر خواهند كه زودتر استعمال نمايند قرصها را تنك‌تر سازند تا زود خشك شود و اينكه اقراص را مدور نميكنند بسبب آنست كه چون قرص را به مقدار شربت مىسازند و اكثر شربت آن يك مثقال مىباشد اكر حبوب مدوّر سازند اكثر ظاهر آن مخالف باطن آن مىباشد بسبب بزركى آن كه ظاهرش خشك كرديده و باطنش تر ميماند و موجب فساد اجزا ميكردد و بدانكه شيخ رئيس و ديكر اطبّا اقراص را در اوايل حميات منع كرده‌اند به جهت آنست كه اغلب مواد انها مركب مىباشند پس استعمال اقراص در اوايل حميات خلطى كه با مواد آن تركيبى باشد موجب تفحج و اجتماع مواد آن ميكردد و بعد از آنكه مواد دفع شد و سوى مزاج ساذج باقى ماند اقراص در آن حال نفعى تمام دارد و هرگاه حمى متشبّث بعضو باشد و ماده در كمال حدت باشد در اوايل استعمال اقراص بارده مخوف نيست قرص طباشير تشنكى را فرو نشاند و حرارت جكر و معده را نافع باشد صنعت آن طباشير سفيد كل سرخ منزوع الاقماع از هريك پنج درم تخم كاهو مغز تخم خيارين مغز تخم كدو از هريك سه درم رب السّوس دو درم ترنجبين را با كلاب حل كرده صافى نموده ده درم ادويه كوفته و بيخته بان سرشته اقراص سازند قرص طباشير ديكر كه همان منفعت دارد زمانى كه سرفه باشد صنعت آن طباشير كل سرخ منزوع الاقماع صمغ عربى كثيرا از هريك چهار درم مغز تخم خيار بادرنك تخم خرفه مقشر اصل السّوس محكوك از هريك بيست درم زعفران دو درم نشاسته سه درم كافور قيصورى يك درم كوفته و بيخته بلعاب بزرقطونا سرشته اقراص سازند قرص طباشير صنعت آن طباشير سفيد تخم حماض حب الرمان كل سرخ منزوع الاقماع زرشك منقى از هريك پنج درم لك مغسول ريوند چينى از هريك يك درم زعفران نيم درم بدستور اقراص سازند و اكر سرفه باشد صمغ عربى كثيرا نشاسته از هريك يك درم ربّ السوس دو درم بر اجزاى مذكوره اضافه نمايند قرص طباشير حابس صنعت آن ورد احمر هشت درم تخم حماض شش درم طباشير سفيد چهار درم نشاسته صمغ عربى از هريك سه درم زعفران يك درم كوفته و بيخته بكلاب سرشته اقراص سازند شربتى يك مثقال قوتش تا شش ماه ميماند قرص طباشير سرطانى دق و ذبول و سل را نافع است صنعت آن طباشير سفيد غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع از هريك پنج درم ترنجبين منقى ده درم كثيرا صمغ عربى از هريك يك درم و نيم تخم خرفه مقشر مغز تخم خيار بادرنك مغز تخم كدوى شيرين از هريك سه درم تخم كاهو تخم كاسنى از هريك چهار درم صندل سفيد سه درم سرطان نهرى رب السّوس از هريك يك درم زعفران كافور قيصورى از هريك يك درم و نيم كوفته و بيخته بلعاب بزرقطونا يا لعاب بهدانه سرشته اقراص سازند و بعضى اطبّا عود خام سنبل الطّيب در اين نسخه به وزن كافور داخل كرده‌اند قرص طباشير قابض صنعت آن طباشير سفيد صندل سفيد صمغ عربى نشاسته شاه‌بلوط رب السوس تخم حمّاض از هريك دو مثقال كلنار فارسى اقاقيا از هريك يك مثقال غنچهء كل سرخ منزوع الاقماع شش مثقال زرشك منقى سماق منقى از هريك پنج مثقال كثيرا سه مثقال كوفته و بيخته باب زرشك سرشته اقراص سازند و در سايه خشك نمايند شربتى يك مثقال و اكر باسهال خون خالص صرف باشد ريوند چينى يك مثقال كهرباى شمعى بسد سرخ از هريك يك مثقال بيخ انجبار دو مثقال اضافه نمايند شربتى يك مثقال [ قرص طباشير مليّن منقول از منهاج الادويه ابن جزله ] قرص طباشير مليّن منقول از منهاج الادويه ابن جزله نافع است از براى حميات حاده و محرقه و حميات ملتهبهء صفراويه و دمويّه و از براى سرفه و خشونت سينه و حرارت سينه و شش را تسكين دهد و مسكّن التهاب و عطش مفرط است و از براى سهر مفرط نيز نافع است صنعت آن ورق كل سرخ ترنجبين منقى از هريك پنج درم و در نسخهء ديكر از هريك شش درم است نشاسته سه درم صمغ عربى طباشير سفيد از هريك دو درم و در نسخهء محمود بن الياس كه در حاوى صغير ذكر كرده يك درم زعفران نيز داخل است ترنجبين را باب حل كرده صافى نموده باقى ادويه را كوفته و بيخته در ترنجبين محلول سرشته اقراص سازند و در سايه خشك نمايند شربتى يك مثقال و قوت اين قرص تا دو سال باقى ميماند قرص طباشير مليّن ديكر بنسخهء منقول از قرابادين كوتوالى صنعت آن ورق كل سرخ ترنجبين پاك كرده از هريك شش استار نشاسته كل بنفشه از هريك سه استار زعفران صمغ عربى كثيرا طباشير سفيد از هريك دو استار رب السوس يك استار ترنجبين را در آب حل كرده باقى ادويه را كوفته و بيخته بان سرشته اقراص سازند شربتى يك مثقال